Leczenie bolesnych przerzutów do kości (Sm-153) – lekarz

Terapia radioizotopowa bolesnych przerzutów do kości

Na czym polega radioizotopowa terapia przerzutów do kości ?

Radioizotopowa terapia przerzutów nowotworowych do kości polega na wykorzystaniu energii promieniowania beta pierwiastków wybiórczo wychwytywanych przez miejsca przerzutowe w kościach.

W terapii izotopowej przerzutów wykorzystuje się radiofarmaceutyki, wbudowujące się w tkankę kostną. W przypadku przerzutów nowotworowych niektóre związki fosfonianowe kumulują się w ognisku przerzutowym kilka razy intensywniej niż w zdrowej tkance. W leczeniu  wykorzystuje się związki fosfonianowe związane z izotopami, które są emiterami promieniowania β. Działanie lecznicze polega na upośledzeniu przewodnictwa nerwowego  i zahamowaniu wydzielania mediatorów bólu w obszarze przerzutowym dzięki niszczącemu działaniu energii promieniowania beta emitowanej przez izotop. Klinicznie objawia się to  zmniejszeniem, a w niektórych przypadkach ustąpieniem dolegliwości bólowych, poprawą sprawności ruchowej i poprawą jakości życia. Działanie przeciwbólowe rozpoczyna się w 1-2 tygodniu po podaniu leku i utrzymuje się przez kilka miesięcy.


Radiofarmaceutyki wykorzystywane w terapii przeciwbólowej zawierają izotopy emitujące promieniowanie beta o odpowiedniej energii. W leczeniu bolesnych przerzutów stosuje się powszechnie dwa izotopy: samar-153 (Sm-153) i stront-89 (SR-89). Radiofarmaceutyk podaje się w powolnej iniekcji dożylnej po nawodnieniu pacjenta. Stront-89 dostępny jest w stałych dawkach, dawkę samaru-153 dobiera się do wagi pacjenta z możliwością modyfikacji.

Charakterystykę stosowanych izotopów przedstawia tabela poniżej.

tabela2

Jacy pacjenci kwalifikują się do leczenia bolesnych przerzutów nowotworowych metodą izotopową?

Do leczenia izotopowego kwalifikują się pacjenci z silnymi bólami kostnymi pochodzenia nowotworowego. Terapia jest skuteczna w przypadku przerzutów osteoblastycznych, widocznych w scyntygrafii kości. Warunkiem koniecznym możliwości zastosowania leczenia izotopowego jest więc wykazanie hipermetabolicznego charakteru ognisk w badaniu scyntygraficznym kości. Najczęściej bolesne przerzuty do kości występują w przebiegu raka prostaty u mężczyzn, raka pęcherza moczowego, raka piersi i raka jajnika u kobiet oraz w przebiegu  szpiczaka, raka nerki, raka płuc, raka tarczycy i raka jelita grubego.


Do leczenia mogą być zakwalifikowani pacjenci, którzy spełniają następujące warunki kliniczne:

  • przewidywany czas przeżycia – powyżej 4 tygodni
  • bez kompresyjnego złamania kręgów

Pod względem biochemicznym pacjent powinien spełniać następujące warunki:

  • leukocyty > 3 500/mm3; w tym granulocyty>1500/mm3
  • płytki > 100 tys. / mm3
  • hemoglobina > 9 ng/dl
  • kreatynina w surowicy < 1,5 mg/dl  (< 180µmol/l) lub GFR >30 ml/min

Biorąc pod uwagę skojarzenie z innymi terapiami:

  • pacjent pozostaje na tym samym schemacie leczenia nie krócej niż przez ostatnie 3 miesiące
  • bez radioterapii przez ostatnie 8 tygodni
  • bez chemioterapii przez ostatnie 8 tygodni
  • możliwa jest kontynuacja leczenia hormonalnego
  • miesięczna przerwa w leczeniu bifosfonianami, następnie można kontynuować terapię
  • kontynuacja dotychczasowej farmakoterapii bólu i innych schorzeń poza nowotworowych

Przeciwwskazania do radiizotopowej tearpii przerzutów do kości.

Z uwagi na zastosowanie pierwiastków promieniotwórczych leczenie izotopowe jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Nie należy leczyć pacjentów, którzy nie spełniają wyżej wymienionych kryteriów klinicznych i/lub biochemicznych.

Przygotowanie pacjenta do podania radiofarmaceutyku

Pacjent nie wymaga specjalnego przygotowania, nie musi być na czczo, jeżeli przyjmuje leki z powodu innych schorzeń nie musi ich odstawiać, powinien jednak powiadomić o tym lekarza kwalifikującego do terapii izotopowej. Należy uprzedzić pacjenta, że pacjent będzie przebywał w zakładzie medycyny nuklearnej kilka godzin, dobrze zatem być w luźnym ubraniu, z łatwym dostępem do żyły.


Jak przebiega zabieg terapii izotopowej kości?

W Poradni Nukleomed zazwyczaj stosuje się radiofarmaceutyk z izotopem samaru-153.

Po przybyciu do Poradni pacjent jest badany przez lekarza specjalistę medycyny nuklearnej. Następnie jest zakładany wenflon i pacjent przechodzi do osobnego pokoju. We wlewie dożylnym podawane jest 500ml płynu (5% glukoza lub w przypadku cukrzycy – płyn wieloelektrolitowy), następnie w powolnej jednominutowej iniekcji dożylnej – lek izotopowy, w po nim ponownie kroplówka z płynem wielkoelektrolitowym. Pacjent pozostaje w lecznicy około 6 godzin lub do momentu trzykrotnego oddania moczu.

W dniu zabiegu zalecane jest dodatkowe przyjmowanie jak największej ilości płynów doustnie, by przyspieszyć wydalanie niezwiązanego w kościach izotopu. Zmniejsza to ogólnoustrojowe napromieniowanie pacjenta. Zaleca się by przez dwie doby spłukiwać toaletę dwukrotnie.


Zalecenia po leczeniu izotopowym przerzutów do kości:

Z powodu potencjalnej możliwości przejściowej supresji szpiku, 2 tygodnie po podaniu leku izotopowego należy wykonać kontrolne badanie morfologii krwi i wynik skonsultować z lekarzem leczącym. Nie powinno się stosować radioterapii ani chemioterapii przez 8 tygodni od momentu podania izotopu. Zaleca się osobne wypranie pościeli i bielizny osobistej. Prosi się o nieprzebywanie w miejscach publicznych ani w środowisku dzieci i młodzieży przez tydzień po terapii.


Skuteczność radioizotopowej terapii przeciwbólowej.

Efekt przeciwbólowy i poprawa jakości życia pacjentów leczonych radiofarmaceutykiem samaru-153 zostały potwierdzone w licznych badaniach klinicznych.

tabela3

Od wielu lat radioizotopowa terapia bolesnych przerzutów do kości jest zalecana w wytycznych leczenia pacjentów nowotworowych przez  następujące towarzystwa naukowe:

  • Europejskie Towarzystwo Urologiczne i Amerykańskie Towarzystwo Urologiczne (EUA, AUA)
  • Europejskie Towarzystwo Onkologii Medycznej (ESMO)
  • Amerykańskie Towarzystwo Leczenia Bólu (IASP)
  • Europejskie Towarzystwo Radioterapii Onkologicznej (ASTRO)
  • Europejskie Towarzystwo Medycyny Nuklearnej (EANM)

Jakie są możliwe objawy niepożądane i powikłania w przebiegu terapii Sm-153

Z uwagi na działanie leku w bliskości szpiku kostnego, najczęstszym działaniem niepożądanym po podaniu samaru-153 jest przejściowa supresja szpiku. W badaniu biochemicznym objawia się to spadkiem parametrów morfologii krwi, głównie leukocytów (w tym granulocytów obojętnochłonnych). Objaw ten jest przemijający i na ogół nie wymaga suplementacji elementów morfotycznych krwi.

Spośród niepożądanych objawów poza hematologicznych do najczęstszych należą (wg charakterystyki produktu leczniczego Quadramet zawierającego Sm-153): uderzenia gorąca (16% pacjentów), nudności (7%), wymioty, osłabienie,  jadłowstręt, dyskomfort w jamie brzusznej (2%), zawroty głowy, zaczerwienienia, krwawienia (1%).


Podsumowanie:

Radioizotopowa terapia bolesnych przerzutów do kości to jedna z alternatywnych metod leczenia pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową, wykorzystuje się w niej energię promieniowania beta izotopów strontu-69 lub samaru-153.

Jest to metoda leczenia paliatywnego i może być stosowana u pacjentów z przerzutami osteoblastycznymi, które uwidoczniły się w badaniu scyntygraficznym kości. Podanie leku izotopowego może być przeprowadzone komplementarnie do terapii onkologicznej, przeciwbólowej czy  hormonalnej. Leczenie samarem-153 może być stosowane łącznie z leczeniem bifosfonianami.

Przed i po podaniu leku izotopowego należy monitorować funkcję nerek i szpiku kostnego.

Skuteczność leczenia izotopowego – uśmierzenie bólu, zmniejszenie dawek leków przeciwbólowych, w tym opioidowych, poprawa jakości życia – występuje u 61-90% pacjentów w zależności od typu i zaawansowania klinicznego nowotworu.

Efekt przeciwbólowy pojawia się najczęściej po 1-2 tygodniach od podania izotopu i utrzymuje się przez 4-6 miesięcy. Terapię można powtórzyć po pół roku.

Najczęstsze działania niepożądane to przejściowa supresja szpiku, uczucie gorąca i nudności.

Pacjenci mogą być leczeni w ramach ubezpieczenia lub prywatnie. Leczenie jest refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia w ramach wysokospecjalistycznych procedur leczniczych odrębnie kontraktowanych (kontrakt na leczenie jest zawierany bezpośrednio pomiędzy NFZ i jednostką leczącą np. Nukleomedem). Skierować na terapię izotopową może każdy specjalista kliniczny prowadzący leczenie (urolog, radioterapeuta, chemioterapeuta, specjalista medycyny paliatywnej).


 

Materiały do pobrania:

 

ikona_PDF_Adobe_Reader Samar 153 ulotka dla lekarzy